«Սոցիալ-հոգեբանական աջակցություն սիրիահայերին» ծրագրի հերթական հանդիպումը` 10 հայ կանայք, համաշխարհային պատմութեան մէջ

«Սարդարապատի ճակատամարտը, Հայ ժողովուրդի յաղթանակը, Հայաստանի առաջին հանրապետութեան ստեղծումը»…
«Հալէպ» հայրենակցական բարեսիրական հասարակական կազմակերպութեան «Սոցիալ հոգեբանական աջակցություն սիրիահայերի» ժողով-հաւաքը տեղի ունեցաւ, 24 Մայիս, 2019-ին, ներկայ էին 36 ընկերուհի:Բացումը կատարեց «Հալէպ» Հ.Բ.Հ.Կ.-ի հիմնադիր փոխնախագահ Ծովիկ Մակարեան-Պայթարեանը: Ներկաները ողջունելէ ետք, ներկայացուց «Ծանօթանանք մեր արժէքներուն» բաժնին համար նախատեսուած Սարդարապատի ճակատամարտին եւ Հայաստանի առաջին հանրապետութեան կազմաւորման պատմութիւնը:

Սարդարապատի ճակատամարտը տեղի ունեցաւ Մայիս 21-28, 1918-ին, հայկական զօրամասերու եւ Արեւելեան Հայաստան ներխուժած թրքական զօրաբանակի միջեւ՝ Սարդարապատի կայարանի շրջանին մէջ: 1917-ին, Ռուսաստանի մէջ Հոկտեմբերեան յեղափոխութեան յաղթանակէն ետք, Ռուսական զօրքերը ետ քաշուեցան Արեւելեան Հայաստանէն, թուլացնելով Կովկասի ճակատը, անպաշտպան ձգելով Հայաստանը: Թրքական կառավարութիւնը ծրագրեց նուաճել Արեւելեան Հայաստանը:

Սարդարապատի յաղթանակը նուաճեցաւ հայ հրամանատարներու հմուտ ղեկավարութեամբ եւ հերոսական պայքարի գնով: Ճակատամարտին մասնակցեցան հայ ժողովուրդի բոլոր խաւերը՝ գիւղացիներ, արհեստաւորներ, մտաւորականներ, հոգեւորականներ, Ռուսական բանակին մէջ ծառայած հայ սպաներ, քաղաքական բոլոր հոսանքներու ներկայացուցիչներ: 

Կանայք նոյնպէս կանգնեցան բանակի թիկունքին, որպէս սնունդ մատակարարողներ եւ գթութեան քոյրեր: Յաղթանակէն ետք, Մայիսի 28-ին հռչակուեցաւ Հայաստանի առաջին հանրապետութիւնը, հիմնադիրն էր՝ Արամ Մանուկեանը: 1968-ին Սարդարապատի ճակատամարտի տեղի ունեցած վայրին մէջ, կանգնեցաւ ճակատամարտին նուիրուած յուշահամալիր: Հայաստանի առաջին հանրապետութեան վարչապետներ եղած են՝ Յովհաննէս Քաջազնունի, Ալեքսանդր Խատիսեան, Համօ Օհանջանեան եւ Սիմոն Վրացեան, որ վերջին վարչապետն էր:

«10 հայ կանայք, որոնք հետք ձգած են համաշխարհային պատմութեան վրայ» նիւթով հանդէս եկաւ բժշկուհի՝ Մայտա Չաւուշեանը: Ան ներկայացուց Հայ ժողովուրդի պարծանք եւ հպարտութիւն առթող երկար շարքէն առանձնացուած տաս կանանց անուն, որոնք հայ եւ համաշխարհային պատմութեան մէջ թողած են իրենց մեծ հետքը:

Ս.Շուշան Վարդենի (409-475), հայոց սպարապետ Վ.Մամիկոնեանի դուստրն էր, որ հայ եւ վրաց եկեղեցիներու կողմէ ճանչցուած է, որպէս ընդհանրական սուրբ: Շուշան ամուսնացած էր վրաց Բդեշխի որդի Վազգէնի հետ: Ան քաղաքական նկատառումներով կ’ամուսնանայ պարսկուհիի հետ եւ կրօնափոխ կ’ըլլայ. կը ստիպէ նաեւ Շուշանին կրօնափոխ ըլլալ: Շուշան կը պայքարի եւ կ’առանձնանայ եկեղեցւոյ կից խուցի մը մէջ եւ կ’արգիլէ ամուսնուն տեսնել զաւակները: Շուշան դաժան տանջանքներու կ’ենթարկուի, բայց կը մնայ հաստատակամ: Անոր տառապանքը կը տեւէ վեց տարի: Ան կը վախճանի եւ կը թաղուի Վրաստանի մէջ: Պատմութեան մէջ կը յիշատակուի, որպէս գաղափարական կնոջ միջնադարեան խորհրդանիշ:

Մումթազ Մահալ (1593-1631), բուն անունով Արճումանատ Պանու Պեկամ հնդկական արքունիքի հայազգի պաշտօնեայ Ասաֆ Խանի դուստրն էր, որ կը դաւանէր իսլամական Շիա կրօնքը: Տասնըինը տարեկանին կ’ամուսնանայ կայսր Ճահանգիրի որդի՝ Շահ Ճահանի հետ, որ յետագային կը յաջորդէ իր հօր: Ան իր ամուսնուն հետ կապուած էր մեծ սիրով: Մումթազ Մահալ կայսրին կը նուիրէ 13 զաւակ, բայց 14-րդ զաւակին ծննդաբերութեան ժամանակ կը մահանայ: Մահամերձ վիճակին կը խնդրէ ամուսնուն իր գերեզմանին վրայ կառուցել մարմարէ մեծ դամբարան: Մումթազ Մահալի պատուին այն կը կոչուի Թաճ Մահալ:

Ալենոյշ Տէրեան (1920-2011), ծնած է Թեհրան, հայրը Նոր Ջուղայի հայերէն էր: Ալենոյշը կը մասնագիտանայ աստղագիտութեան մէջ, եւ կը դառնայ Թեհրանի համալսարանի արեգակնային աստղադիտարանի հիմնադիրներէն մէկը: Ան կոչուած է՝ «Իրանական աստղագիտութեան մայրը»: Ան առաջին կին փրոֆեսորն էր, Իրանի առաջին կին աստղագէտը ու աստղաֆիզիկոսը: Չէ ամուսնացած, եւ կեդրոնացած է հետազօտութիւններու եւ դասաւանդման վրայ եւ վայելած բոլորի սէրն ու յարգանքը: Իր տունը կտակած է Նոր Ջուղայի հայ համայնքին, որպէս բնակարան չունեցող ուսանողներու կացարան, իսկ ինք վախճանած է ծերանոցին մէջ:

Տիանա Աբգար (1859-1937), Անահիտ Աղաբեկեան, գրող, հրապարակախօս և հասարակական գործիչ, որուն նախնիները եղած են Նոր Ջուղայէն: Նոր Ջուղայեցի Միքայէլ Աբգարի հետ ամուսնանալէ ետք, ներկայացած է, որպէս Տիանա Աբգար: Ծնած է Հնդկաստանի Բիրմայի մայրաքաղաք Ռանկունի մէջ: Եղած է Աշխարհի առաջին կին հիւպատոսը: Նշանակուած է Հայաստանի Ա.հանրապետութեան դեսպան Ճափոնի եւ հեռաւոր արեւելքի 1919-1920-ին: Ան ձգած է գրական մեծ ժառանգութիւն, որ նուիրած է իր ազգակիցներու դժբախտութեանը եւ անոնց նկատմամբ եղած անարդարութիւններուն: Խօսած է մարդու իրաւունքներու մասին եւ պաշտօն զբաղեցուցած է ժամանակաշրջանի մը ընթացքին, երբ նոյնիսկ զարգացած երկիրներու մեծ մասին մէջ կանայք քուէարկելու իրաւունք դեռ չունէին:

Զապէլ Եսայեան (1878-1943), գրող, թարգմանիչ, հրապարակախօս և մարդկութեան պատմութեան ամենախիզախ կանանց առաջին հնգեակին մէջ իր պատուաւոր տեղը ունի: Կանանց իրաւունքներու պաշտպանութեան առաջամարտիկն է: Ծնած է Կ.Պոլիս, Սկիւտարի Ս.Խաչ վարժարանը աւարտելէ ետք, կը մեկնի Փարիզ եւ կը հետեւի Սորպոնի եւ քոլէժ տը Ֆրանսի գրականութեան եւ փիլիսոփայութեան դասընթացքներուն: Կը վերադառնայ Կ.Պոլիս, կը շրջի Կիլիկիոյ շրջաններուն մէջ, գրի կ’առնէ այդ տարիներուն տեղի ունեցող իրավիճակի ողջ ճշմարտութիւնը: 1915-ին կ’ապաստանի Պուլկարիա, ապա Թիֆլիս, կը տեղափոխուի Խորհրդային Հայաստան 1936-ին: Ան կը դառնայ Ստալինեան բռնութիւններուն զոհը: Մահուան հանգամանքները առ այսօր անյայտ են:

 

Անիթա Կոնտի (1899-1997), Անիթա Քարակոշեան, ազգութեամբ հայ, բայց ֆրանսացի բնախոյզ, առաջին կին ովկիանոսագէտը: Ան 1939-ին, երեք ամիս կ’ուղեւորուի Արկտիկա (հիւսիսային սառուցեալ ովկիանոս), կ’ուսումնասիրէ ովկիանոսը եւ կ’եզրակացնէ, որ ձկնորսութեան չարաշահումը կրնայ ծանր հետեւանքներ ունենալ: 1941-1943-ին, կը կատարելագործէ ձկնորսութեան եղանակները, կը կազմէ քարտէզներ, կը նկարագրէ ձուկերու նոր տեսակներ: Անոր նպատակը եղած է գտնել ձուկերու պաշարներ եւ ուտելիքի սուղ պայմաններու մէջ ապահովել զօրքին եւ խաղաղ բնակչութեանը: Կը մահանայ 99 տարեկանին, անոր աճիւնը իր կտակին համաձայն կը սփռուի Միջերկրական ծովին մէջ:

Զարուհի Քաւալճեան (1877-1969), եղած է Թուրքիոյ առաջին կին բժիշկը: Ծնած է Ատապազար, հայրը բժիշկ եղած է Ատապազարի եւ Իզմիթի մէջ: Զարուհին կ’աւարտէ Ատապազարի Ամերիկեան իգական քոլէժը եւ կը մեկնի Ա.Մ.Ն. ուսանելու, որովհետեւ Օսմանեան պետութեան մէջ կանանց արգիլուած էր բժշկութիւն ուսումնասիրել: 1903-ին, աւարտելէ ետք, կը վերադառնայ Ատապազար, հօր հետ կ’աշխատի, որպէս բժիշկ եւ կը դասաւանդէ կենսաբանութիւն Ամերիկեան քոլէժին մէջ: Ա.համաշխարհային պատերազմի տարիներուն, ան կը մասնակցի վիրաւորներուն օգնութիւն ցուցաբերող հաստատութիւններու աշխատանքներուն, ապա կը տեղափոխուի Ստամպուլ: Բացի բժշկութենէ կը շարունակէ դասաւանդել Սկիւտարի Ամերիկեան իգական քոլէժին մէջ եւ յայտնի կը դառնայ Տօքթոր Քաւալ անունով:

Աննա Տէր Վարդանեան (1920-2011), եղած է Ա.Մ.Ն. ռազմածովային ոյժերու առաջին կին գերագոյն գլխաւոր աւագը: Այս կոչումը ստացած է 1959-ին, Ռոտ Այլընտ ռազմածովային քոլէժին մէջ եւ դարձած զինուած ոյժերու մէջ ծառայող առաջին կինը, ով արժանացած է E-9 կոչումին: Ռազմական գործին մէջ անոնք ներգրաւուած են ընտանիքով: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին Աննան կամաւոր կը զինուորագրուի, քոյրը կը ծառայէ Ա.Մ.Ն նաւատորմին մէջ, եղբայրը զինուած ոյժերու խաղաղ ովկիանոսեան բաժնին մէջ, իսկ մայրը Կարմիր Խաչին:

Գոհար Վարդանեան (1926), ականաւոր խորհրդային ընդյատակեայ հետախոյզ, Ռուսաստանի արտաքին հետախուզութեան ծառայութեան վեթերան: 16 տարեկանին կը մտնէ ապագայ ամուսին եւ զինակից Գէորգ Վարդանեանի խումբը: 1943-ին կը մասնակցի Թեհրանի համաժողովի ընթացքին, մեծ եռեակ ղեկավարներու անվտանգութեան ապահովման գործողութեան եւ կանխուած է Ստալինի, Ռուզվելթի եւ Չերչիլի դէմ մահափորձը, Հիթլերեան յատուկ ծառայութիւններու կողմէ: Գոհար եւ Գէորգ Վարդանեանները աշխատած են Անիթա եւ Անրի կեղծանուններով աշխարհի շատ երկիրներու մէջ: Մասնագէտներու կարծիքով անոնց աշխատանքի արդիւնքները այնքան նշանակալից են, որ երբեք չեն գաղտնազերծուիր: Արժանացած է՝ Կարմիր Դրօշի երկրորդ աստիճանի Հայրենական պատերազմի շքանշաններով եւ բազմաթիւ մետալներով:

Տեյմ Սայեան (1949), Սրբուհի Իլայաս Նոր Զելանտայի արքայական փաստաբանի պաշտօնին մէջ ընտրուած առաջին երկու կիներէն մէկը՝ Տեյմ Սայեան, պէտք է դառնար գերագոյն դատաւոր: Ան տեղաբնիկ Մաորի ժողովուրդի իրաւունքներու պաշտպանութեան ջերմեռանդ կողմնակիցն էր: Գերագոյն դատաւորի պաշտօնին պարտականութիւններուն մէջ կը մտնէ երկրի նահանգապետին փոխարինելը, որ կը նշանակուի Էլիզապեթ Բ.՝ Անգլիոյ թագուհիին կողմէ,անոր հիւանդութեան կամ այլ պատճառով բացակայութեան պարագային:

Յիշեցնենք, որ «ՀԱԼԷՊ» ՀԲՀԿ-ի «Սոցիալ-հոգեբանական աջակցություն սիրիահայերին» ծրագիրը կը կազմակերպուի անվճար, Հայաստան ապաստան գտած սուրիահայութեան, նպատակ ունենալով դիւրացնելու, հեշտացնելու եւ նեցուկ կանգնելու մեր հայրենակիցներուն իրենց առօրեայ խնդիրները ուշադրութեան արժանի դարձնելու, մեկնակէ  ունենալով դիւրացնել իրենց հոգերն ու մտահոգութիւնները եւ վարջապէս աջակցիլ իրենց ներգրաւուածութիւնը Հայաստանեան հասարակական կյանքին մէջ։ Սոյն հաւաք-հանդիպումի ընթացքին կը հրաւիրուին դասախօսներ զանազան մասնագիտութիւններով, որոնք իրենց գիտելիքները եւ փորձառութիւնները կը փոխանցեն ներկաներուն։

Մայտա Չաւուշեան

    

Similar Posts

«Հալէպ» ՀԲՀԿ-ի 8-րդ տարեդարձը

Այցելութիւններ «Հալէպ» ՀԲՀԿ-ի կեդրոն

Երկուշաբթի, 17 Հոկտեմբեր 2021-ին, Սուրիոյ Հալէպ քաղաքի արդիւնաբերակա

Գերաշնորհ Տ․ Վիգէն Արքեպս․ Այգազեանի այցելութիւնը և «Հալէպ» ՀԲՀԿ-ի նոր կեդրոնի օրհնութեան արարողութիւնը

Համաշխարհային եկեղեցիներու ազգային խորհուրդի նախագահ եւ «Հալէպ»

Bottom Image